Bloemen op de begraafplaats

Medio 2020, tijdens de coronapandemie, begon een verhaal over vermeend satanisch kindermisbruik in Bodegraven op internet te circuleren. In februari 2021 werd de gemeente ‘wereldnieuws’ toen grote groepen mensen gehoor gaven aan herhaalde oproepen om bloemen op de lokale begraafplaats te komen leggen, ter nagedachtenis aan vermeende slachtoffers. De lokale autoriteiten stonden voor de opgave om tegen de uitwassen van de complottheorie op te treden. Het boek ‘Bloemen op de Begraafplaats’ laat zien hoe dat is gegaan en welke lessen we kunnen leren van ‘de zaak Bodegraven’. aangejaagd door vier bevatte elementen uit het QAnon-gedachtegoed en nam snel in zeggingskracht toe. De ‘aanjagers’ combineerden online via YouTube met onvrede over de aanpak van de coronapandemie en andere anti-overheidssentimenten. Tegelijk stimuleerden ze online en offline een sterk gevoel van gemeenschap onder hun volgers. ter nagedachtenis aan vermeende slachtoffers. Dit tot grote ontsteltenis van nabestaanden en van hen die als dader werden aangemerkt van de vermeende misdaden. De lokale autoriteiten waren intussen na onderzoek tot de conclusie gekomen dat het verhaal niet waar kón zijn (ernstige) bedreiging van vermeende sleutelfiguren politie en Openbaar Ministerie van 2020 tot 2023 (met een kleine uitloop naar 2024) ‘op de tast’ ontwikkelden en uitvoerden minutieus gereconstrueerd. Duidelijk komt naar voren hoe een ogenschijnlijk lokaal probleem al snel een landelijke kwestie bleek te zijn. Maar ook hoe kwetsbaar onze samenleving is geworden voor desinformatie. En hoe belangrijk het is om mensen en hun grieven serieus te nemen en in gesprek te blijven. onder de oppervlakte om dan plots die op uiteenlopende plekken bij verschillende organisaties kunnen binnenkomen. Dat vraagt om investering in lokale strafrechtelijke én civiele aanpak van de ‘aanjagers’. Die liet daders waarop gemeenten kunnen terugvallen voor deskundigheid en finan­ciële ondersteuning als zij verwikkeld zijn in juridische procedures die vanwege hun online karakter eigenlijk van landelijk belang zijn. of bewindslieden en ‘bekende Nederlanders’ buiten Bodegraven. Daarnaast werd – ook door de lokale autoriteiten – misverstaan wat die online aangejaagde diffuse of stalking empathie en ‘op het randje durven lopen’ zijn daarbij krachtige ingrediënten. Natuurlijk maant dat ook tot voorzichtigheid bij de generaliseerbaarheid van de aanpak. Feitelijke interventies zijn wellicht relatief makkelijk over te dragen of na te volgen geldt dat minder. De zaak Bodegraven toont dat sneller vaart kon worden gemaakt toen het echt nodig was omdat de lokale autoriteiten onderling vertrouwen in elkaars kunnen hadden.

Podcast: https://www.politieacademie.nl/over-ons/podcasts/47-complotdenken-lessen-uit-de-frontlinie