Podcast & Video
Downloadables

Beelden betwisten

Een onderzoek naar psychologische vertekeningen en mogelijke interventies bij het bekijken en interpreteren van camerabeelden in de Nederlandse politiepraktijk
2026
Lotte F. van Dillen
Politiewetenschap 143
Samenvatting

Camerabeelden spelen een steeds belangrijkere rol in de opsporing en de verdere strafrechtketen. De politie gaat inmiddels bijna standaard bij een delict kijken of er beelden zijn. Dit onderzoek laat echter zien dat het beoordelen van camerabeelden geen volledig objectief proces is. Mensen trekken automatisch conclusies op basis van wat zij zien en worden daarbij beïnvloed door kenmerken van het beeldmateriaal. Daardoor kunnen beelden overtuigender lijken dan gerechtvaardigd is. Camerabeelden vaak worden gezien als objectief bewijs, maar de interpretatie ervan is gevoelig voor psychologische vertekeningen. Factoren zoals geluid, camerastandpunt, afspeelsnelheid en voorkennis kunnen het oordeel over beelden beïnvloeden. Opleidingen en protocollen besteden hier nog beperkt aandacht aan en bovendien verminderen eenvoudige waarschuwingen of kijkinstructies beeldvertekeningen onvoldoende, ook onder politiemedewerkers. Het onderzoek resulteert in aanbevelingen voor opleidingen, protocollen en de dagelijkse praktijk van beeldanalyse binnen de strafrechtketen.

Onderzoeksopzet

De conclusies van het onderzoek zijn gebaseerd op drie onderzoekslijnen: een analyse van wetenschappelijke literatuur, een inventarisatie van politieopleidingen, trainingen en protocollen, en een experiment onder 179 politiemedewerkers.

Resultaten

Uit de inventarisatie van opleidingen en protocollen blijkt dat binnen de politie veel aandacht bestaat voor technische, juridische en operationele aspecten van beeldmateriaal. Specifieke aandacht voor psychologische vertekeningen bij beeldinterpretatie is echter beperkt. Bestaande werkwijzen bevatten wel aanknopingspunten om vertekeningen te verminderen, maar deze kennis is nog niet structureel ingebed.

In het experiment kregen politiemedewerkers dezelfde zaken aangeboden in verschillende vormen. Deelnemers die camerabeelden bekeken, schatten een verdachte eerder als schuldig in dan deelnemers die dezelfde informatie in tekstvorm kregen. Ook bleek dat geluid invloed had op hun oordeel, ook al bood het geen aanknopingspunten over schuld of onschuld.

De onderzoekers testten daarnaast twee eenvoudige manieren om vertekeningen tegen te gaan: het bedenken van alternatieve verklaringen en het expliciet benoemen van informatie die niet zichtbaar is op beeld. Geen van beide methoden bleek de vertekeningen significant te verminderen.

Aanbevelingen

Volgens de onderzoekers benadrukken de resultaten het belang van gerichte training en duidelijke werkafspraken rond de interpretatie van beeldmateriaal. Dat wordt extra relevant nu audiovisueel materiaal binnen het nieuwe Wetboek van Strafvordering een grotere rol krijgt als zelfstandig bewijsmiddel. Dit kan bijvoorbeeld door werkprotocollen met een duidelijk onderscheid tussen feitelijke beschrijving en interpretatie. Daarnaast kunnen beeldspecifieke vertekeningen explicieter behandeld worden in trainingen en opleidingen. Dit draagt niet alleen bij aan betere waarheidsvinding, maar ook aan het vertrouwen en de legitimiteit van de strafrechtketen.

Recente Publicaties

Online mobilisatie, offline escalatie
2026
Politiekunde
Politiekunde
Samenvatting
Online mobilisatieprocessen waarbij politieke, maatschappelijke en/of ideologische elementen een rol spelen, volgen geen vast patroon, maar kennen wel terugkerende kenmerken en mechanismen. Dit onderzoek laat zien dat dergelijke processen zich op uiteenlopende manieren kunnen ontwikkelen en...
Online mobilisatie, offline escalatie
Charlie Stoeldraaijers MSc, dr. Elanie Rodermond
Politiekunde
Online doorpakken of doormodderen?
Saskia Westers, Nick van der Klok, Julia Klopman, Remco Spithoven, Jurjen Jansen
Politiekunde
Criminaliteit in het hybride tijdperk
Robby Roks, Rutger Leukfeldt, Isabelle Klaver
Politiewetenschap
De aanpak van milieudelicten door de politie in Europa
Strategische lessen voor de Nederlandse politie
dr. Anna Matczak
Politiewetenschap
Van mens tot mens
De ‘soevereinen-beweging’ in Nederland
Linda de Veen, Merel van Rees-van Bekkum, Hans Moors
Politiewetenschap
Samenspel bij digitaal en datagedreven politiewerk
dr. Ivo van Duijneveldt, Laurine Segers LLM
Politiekunde
Cybercriminele jeugdgroepen
Cybercriminele jeugdnetwerken zijn vaak onzichtbaar voor gemeenten.
Joeri Loggen, Sander Veenstra, Rutger Leukfeldt
Politiekunde
De rol van sociale media bij de betrokkenheid van jongeren bij zware drugs- en geweldscriminaliteit
Junia Bergers, Sjoukje van Deuren, Robby Roks, Stephanie Habets, Rutger Leukfeldt en Veroni Eichel.
Politiekunde
Leren van demonstreren
Een onderzoek naar nieuwe manieren van demonstreren en wat die betekenen voor de inzet en aanpak van de politie
Henk Ferwerda, Emily Berger, Emma Derksen, Juno van Esseveldt, Joey Wolsink en Jaap Timmer
Politiekunde
Politieagent worden
Socialiseren in de wereld van de politie
Dr. Wouter Landman, Dr. Hendrik Sollie, Vere König MSc
Politiewetenschap
Hit-and-run acties
Een fenomeenonderzoek naar de omvang, aard en impact van hit-and-run-acties, de profielen van de deelnemers en de kansen voor de aanpak
Joey Wolsink, Marjolein Nillessen, Henk Ferwerda
Onderzoeksverslagen
Slachtoffers van online seksueel geweld
Behoefteonderzoek
F. Makrani, S. de Wilde, M. van Rijsewijk
Onderzoeksverslagen